Seksuele opvoeding bij kinderen en jongeren met ASS, hoe zit dat?

seksuele opvoeding

‘Cees, 17 jaar, is een jongen met autisme. Sinds kort heeft hij een vriendin en daar wil hij graag het bed mee delen. Voor Cees is dit nieuw en wil hier graag meer over weten. Hij vraagt aan zijn biologieleraar of hij hem wat meer kan uitleggen. De leraar laat Cees met behulp van een banaan zien hoe hij een condoom om moet doen. De week erna komt Cees aan de leraar vertellen dat hij met zijn vriendin naar bed is geweest. Hij vertelt trots dat hij een condoom heeft gebruikt, hij heeft eerst een banaan gepakt, daar een condoom omheen gedaan en die op het nachtkastje gelegd. Daarna is hij met zijn vriendin naar bed geweest.’ 

Tegenwoordig wordt er steeds meer aandacht aan de seksuele ontwikkeling besteed, maar niet alles wordt duidelijk gemaakt. Kinderen en jongeren met autisme hebben dit juist nodig, omdat zij problemen ondervinden op verschillende gebieden. Dit artikel is geschreven om meer informatie te geven over de seksuele ontwikkeling bij zowel kinderen en jongeren met en zonder autisme. Ook worden er tips gegeven voor ouders en professionals om kinderen en jongeren met autisme te ondersteunen in de seksuele ontwikkeling.

‘Normale’ seksuele ontwikkeling
Als kinderen nog jong zijn zitten ze in de ontdekkingsfase. Ze ontdekken hun eigen lichaam en ontdekken dat ze een jongen of meisje zijn. Kleuters zijn nieuwsgierig en stellen vragen. De sociaal culturele regels leren zij in deze periode, maar weten deze nog niet altijd goed toe te passen. Ze laten bijvoorbeeld hun blote billen aan personen in de omgeving zien. In de leeftijd van 7 tot en met 9 jaar kennen kinderen de sociaal culturele regels al beter en zoeken zelf meer privacy op, zoals de wc-deur op slot doen. Kinderen zoeken wel de grenzen op door vieze woorden te zeggen of tekeningen te maken van geslachtsdelen. Op deze leeftijd spelen ze vooral met kinderen van dezelfde sekse. Jongens en meisjes vinden het spannend om met elkaar te spelen. Vanaf 10 jaar kan de puberteit beginnen en zullen er lichamelijke veranderingen gaan plaatsvinden. Op deze leeftijd komt er meer interesse in alles wat met seks te maken heeft. Jongens en meiden kunnen onzeker worden over hun lichaam. Bij jongeren in de leeftijd van 13 tot en met 15 jaar begint er steeds meer interesse te komen in seks. De meeste jongeren zijn een keer verliefd geweest en hebben soms ook al verkering. In de relaties blijft het vaak nog bij zoenen en eventueel voelen en strelen. In de leeftijd van 16 tot 18 jaar worden relaties serieuzer en doen ze stap voor stap op seksueel  gebied meer ervaring op. Ook ontdekken jongeren of ze interesse hebben in meiden of jongens of allebei.

Seksualiteit en autisme 
Kinderen en jongeren met autisme ondervinden moeilijkheden op verschillende gebieden, namelijk in de sociale en communicatieve vaardigheden, ze vinden het lastig om samenhang in zaken te zien, ze hebben een beperkt voorstellingsvermogen en een beperkte fantasie. De meeste jongeren  met autisme hebben net als andere jongeren behoefte aan een relatie en aan seksueel contact. Alleen verloopt deze ontwikkeling vaak net even anders. De lichamelijke ontwikkeling verloopt hetzelfde, maar de sociaal-emotionele ontwikkeling op seksueel gebied loopt vaak anders. De sociale regels over hoe we met elkaar horen om te gaan worden door kinderen en jongeren met autisme moeilijker opgepakt, zij hebben meer tijd nodig om ze te leren en begrijpen deze regels pas later. Daarnaast hebben kinderen met autisme een beperkt voorstellingsvermogen, waardoor zij minder vaak seksueel getinte fantasiespelletjes spelen, zoals doktertje. Ook hebben kinderen en jongeren met autisme een kleiner sociaal netwerk en zijn zij daardoor meer afhankelijk van ouders en school om zich te ontwikkelen op seksueel gebied. Verder kunnen kinderen en jongeren met autisme zich minder goed inleven in andere mensen en zullen zij zich op seksueel gebied vooral laten leiden door hun eigen behoeften en weten zij niet goed wat de andere persoon fijn of minder fijn vindt. Ze lopen meer risico om over de grenzen van de ander heen te gaan. Ook minder goede bedoelingen van een ander kunnen zij niet goed aanvoelen en kunnen daardoor zelf slachtoffer worden van grensoverschrijdend gedrag.




Tips
Om kinderen en jongeren met autisme te helpen en te ondersteunen in de seksuele ontwikkeling is het belangrijk om ze concrete en eenduidige informatie te geven. Uitleg over verschillende onderwerpen op seksueel gebied moet expliciet zijn, dat betekent dat het benoemd en uitgelegd moet worden zoals het ook in werkelijkheid is. Impliciete informatie, zoals een andere benaming (bv. ‘muts’  in plaats van ‘vagina’), wordt niet begrepen. Kinderen en jongeren pakken deze informatie niet op en zullen niet goed begrijpen wat er mee bedoeld wordt. Ook ongeschreven regels zijn niet vanzelfsprekend en moeten duidelijk gemaakt worden. Anders kan dit leiden tot misverstanden of grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast hebben kinderen en jongeren met autisme ondersteuning nodig om te leren hoe ze aan kunnen geven wat ze wel of niet fijn vinden en dat ze op dit gebied ook naar de ander luisteren. Om de informatie en de ongeschreven regels duidelijk te maken kan er gebruik gemaakt worden van plaatjes, foto’s en picto’s.

[products ids=”1579, 1574, 1571″ columns=”1″ orderby=”date”]